NEDEN HER DÜŞÜNCEYE SAYGI DUYULMAZ

NEDEN HER DÜŞÜNCEYE SAYGI DUYULMAZ

Hayatım boyunca edindiğiniz bilgiler, bana her düşüncenin aynı değerde olmadığını gösterdi. Zarar veren, bencilce, yalan, manipülasyon üzerine üretilen veya toplumsal huzuru bozan düşüncelerin pratikte yarattığı sonuçlara şahit oldum. Bu tecrübe, beni her düşünceyi körü körüne kabul etmekten koruyan mantıksal süzgece dönüştü.

Düşünüyorum, o halde her düşünceme saygı gösterilmeli mi? Elbette hayır! Her insanın düşünme özgürlüğü vardır ancak her düşüncenin saygı görme hakkı yoktur. Düşünceler, taşıdıkları etik değer, mantık ve insanlığa sağladıkları fayda ve çağdaş toplumsal uyum oranında saygıyı hak eder. Bir fikrin sadece "düşünce" olması ona değer katmaz. 

Adalet duygum insan haklarına, onuruna, özgürlüğüne, demokrasiye, bilgiye, liyakate ve değişime daha çok değer vermemi sağladı. "Her düşünceye" eşit yaklaşmanın etik, mantıklı ve hümanist bir tutum olmadığını gördüm. İnsan onurunu zedeleyen, eşitlikçi olmayan, dogmatik, düzen bozucu, baskıcı, ayırımcı, totaliter hiçbir fikir nezdimde meşru değildir. 

Kendi etik değerlerim, kötülüğe, ayrımcılığa, zorbalığa karşı durma yolunda şekillenmiştir. Toplumsal gözlemlerim kanıta dayalı gerçekler ile yalanlar arasındaki farkı bana öğretti. Temelsiz ve nefret dolu söylemlerin "özgür düşünce" kılıfı altında sunulmasına rıza göstermemeyi bir entelektüel sorumluluk olarak benimsedim.

Demokrasiyi kullanarak demokrasiyi yok etmek isteyen düşüncelere saygı duymam. Demokrasi, kendisini yok etmek isteyen düşünce ve eylemlere karşı varlık değerini ve nedenini korumak için cesaretli, korumacı ve gereğinde hoşgörüsüz olmak zorundadır.

Demokrasiyi kullanarak başa gelip, yine bizzat devletin gücüyle demokratik kurumları tasfiye edenleri tarih yazmıştır. Bu tarihsel dersler, demokrasinin sadece bir "sandık ve seçim" mekanizması olmadığını; kuvvetler ayrılığı, yargı bağımsızlığı ve hukukun üstünlüğü ile korunmadığı takdirde kendi "yok edicisini" üretebildiğini göstermektedir.

Burada sıkça başvurulan düşünce, Karl Popper'ın hoşgörü paradoksudur. Popper'ın temel argümanı şudur: "Sınırsız hoşgörü, sonunda hoşgörünün kendisini yok edebilir." Yani bir toplum, kendisini ortadan kaldırmayı amaçlayan güçlere karşı hiçbir savunma mekanizması geliştirmezse, sonunda özgür toplum ortadan kalkabilir ve otoriterleşebilir. Eğer hoşgörüsüzlere karşı hoşgörülü davranırsak ve hoşgörüsüzlerin saldırılarına karşı hoşgörülü toplumu savunmaya hazır olmazsak, bu duruşu sergilemeyenler yok edilecek ve hoşgörü de onlarla birlikte yok olacaktır. Popper'a göre demokratik bir toplum, demokrasiyi ortadan kaldırmaya açıkça yönelik düşünceleri sistemin dışına itme hakkına sahiptir. Bu yalnızca kısıtlama değil, kendini savunmadır.

Yani demokrasi kendini  korumalı, demokratik hakları, kazanımları, hukuku yok etmek isteyenlere o haklardan yararlanma meşruiyeti vermemelidir. Demokrasi, kendini yok edecek düşünce ve eylemleri, bertaraf etmeli ve tedbirleri uygulamalıdır. 

Özgürlükleri, özgürlüğü yok etmek için kullanan düşüncelere karşı zihinsel olgunluğa, farkındalığa ve kararlılığa sahip bir toplum yapısı demokrasinin işlevselliği ve devamı için önemlidir. Sistem ve toplum, kendi varlığını korumak için bu anti-demokratik fikirlere sınır çizmelidir. Demokrasinin temel amacı insan haklarını ve eşitliği korumaktır. Ayrımcılığı, nefreti ve baskıyı öven fikirler demokratik bir hak olarak görülmemelidir. Demokrasi bir araç değil, insan onurunu koruyan sistemleşmiş bir amaçtır. Bu amacı yok etmek için araçları manipüle eden hiçbir düşünce, demokratik saygı sınırları içinde değerlendirilemez. 

Evet, "Bir fikrin sadece 'düşünce' olması ona değer katmaz." Bir düşüncenin var olması ile değerli, doğru veya dikkate alınmaya layık olması farklı şeylerdir.  

Bir kişinin antidemokratik düşüncelere sahip olması veya bunları tartışması, düşünce-ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilebilir ama ifade özgürlüğü mutlak değildir. Çünkü düşünce-ifade özgürlüğünün amacı, özgür kamusal tartışma alanını korumaktır; bu özgürlüğü tamamen ortadan kaldırmayı hedefleyen girişimlere sınırsız koruma sağlamak değildir. Bu nedenle, çoğulcu toplumlarda sıkça kullanılan "Her düşünceye saygı duyulmalıdır," ifadesi de dikkatle ayrıştırılmalıdır çünkü her düşünceye saygı duyulması bir safsatadır ve mümkün değildir.

Bir insanın antidemokratik görüşe sahip olması, tek başına cezalandırılacak bir durum değildir. Bu, düşünce özgürlüğünün en geniş korunan alanıdır. Bir kişi "Demokrasinin yanlış olduğunu düşünüyorum," ya da "Demokrasi kaldırılmalıdır," diyebilir. Hukuk sistemi, koşullara bağlı olarak bu ifadeyi koruyabilir. Fakat bu, o görüşü ifade özgürlüğü var diye değerli ve saygın bulmanız gerektiği anlamına gelmez. Çünkü içerik saygıyı değil, karşı konulacak fikirler içermektedir. Belirli sınırlar içinde düşüncesini açıklayabilmesi, kişinin temel haklarından dolayı bir hukuk devletinin bireyi olmasından ve düşünce-ifade özgürlüğüne saygıdır; düşüncenin doğru veya değerli olduğundan dolayı değil. Dolayısıyla, yıkıcı, ayrıştırıcı, hukuka aykırı, manipülatif veya baskıcı düşüncelere saygı duymak zorunda değiliz. Aksine ahlaki ve siyasi açıdan sert biçimde eleştirme  ve reddetme hakkına sahibiz.

Yani "ifade etme hakkına belirli ölçüde saygı" ile "ifade edilen düşünceye saygı" aynı değildir. Bir kişi, başkalarının özgürlüğünü ortadan kaldırmayı savunan bir görüşü dile getirebilir; bu durumda hukuk, koşullara göre onun ifade hakkını korusa da bu, toplumun veya bireylerin o görüşü meşru, değerli ya da saygı ile karşılaşacağı anlamına gelmez. İfade özgürlüğü, hukuki ve siyasal bir ilkedir. Ahlaki, hukuksal düzlemde ise o düşüncenin içeriğine saygı duyma zorunluluğu yoktur. Saygı, demokrasi bağlamında entelektüel bir değerlendirmedir. Bir düşüncenin toplumsal saygıyı hak edip etmediği insan hakları, laiklik, çağdaş hukuk ve demokrasi açısından sonuçlarına göre değerlendirilir. 

"Bir düşüncenin ifade edilme hakkını savunabilirim; ama o düşünceye saygı duymak zorunda değilim." Ya da şöyle söyleyebilirim: "İfade özgürlüğüne saygı duymak, ifade edilen her düşünceye saygı duymayı gerektirmez."

Özgürlüğün amacı, tüm fikirleri eşit derecede değerli ve geçerli ilan etmek değildir; onların açık tartışma içinde eleştirilmesini ve gerekirse bertaraf etmeyi sağlamaktır. Demokrasi, kuralsızlık veya kuralları kendine göre koymak değildir, yasaları kendi isteklerine göre düzenlemek, hukuku ona göre uygulamak da değildir. 

Demokrasilerde en sert yıkıcı fikirlere "saygı" değil ama çok dikkat gösterilmelidir. Çünkü onları anlamadan çürütemez, çürütemeden inanmayı durduramaz ve sistemi koruyamazsınız.